DE WACHTERS – DE ‘VRIJZINNIGE INTERNATIONALE VAN DE V.P.R.O.’

Dit artikel verscheen eerder in Kwartaalblad Aether (afl. 121)

Op 25 september 1938 organiseerde de V.P.R.O. (tot 1968 met puntjes) een Landdag in de Haagse Houtrusthallen, ter gelegenheid van het 12½-jarig bestaan. Zes- à zevenduizend mensen kwamen uit het hele land naar Den Haag. lc_krant_bij_de_wachters

Hier werd het lied De Wachters, op tekst van predikant-directeur Everhard Spelberg (1898-1968) uitgevoerd. Het diende – na paukengeroffel, de dreiging van de tijd weergevend – als opening van de feestelijke gebeurtenis, en maakte onderdeel uit van een Jubileumcantate, een aaneenschakeling van liederen die het geestelijk klimaat van de V.P.R.O. van destijds weergaven. Deze werd uitgevoerd door een zeshonderdkoppig koor, koperblazers, slagwerk en orgel. Componist (en dirigent) was Anthon van der Horst (1899-1965), ‘huiscomponist’ van de Vrijzinnig Protestantsche Radio-Omroep.

E.D. Spelberg woonde sinds 1935 met zijn gezin boven de V.P.R.O.-studio aan de ‘s-Gravelandseweg 65 in Hilversum. Het rode radiolampje ging in huize Spelberg aan, als vader Everhard Spelberg of iemand anders beneden in de studio een praatje hield voor de V.P.R.O.-microfoon. Dan wisten de kinderen dat zij stil moesten zijn, opdat heel Nederland de boodschap der Vrijzinnigheid kon beluisteren. Hij kwam in 1936 als predikant-secretaris in vaste dienst, na tien jaar predikant te zijn geweest in Egmond aan den Hoef en Nijmegen. Later werd hij predikant-directeur. Hij presenteerde het radioprogramma Gesprekken met luisteraars; zijn echtgenote Laura Stokmans presenteerde van 1935 tot 1963, met een onderbreking tijdens de oorlog, wekelijks het Zondagshalfuur voor kinderen.

Spelberg ontving duizenden brieven van luisteraars, die een beeld geven van wat de vrijzinnige luisteraar van toen bewoog. Hiermee voegde hij een nieuwe poot toe aan de vrijzinnig-protestantse zuil: een radiogemeente. Dat is ook de titel van het proefschrift waarop hij kort na de oorlog is gepromoveerd. Hij bleef tot 1963 aan het roer van de omroep.
Anthon van der Horst (1899-1965) was in 1938 al zo’n tien jaar betrokken bij de V.P.R.O. Ook bij de viering van het 10-jarig bestaan in 1936 in het Amsterdamse Concertgebouw had hij de muzikale leiding. Zijn naam was in de jaren ’50 tot ’65 vooral bekend van de Dagopening en Morgenwijding van de V.P.R.O., waarbij hij met een ongelooflijke trouw piano of orgel speelde. Hiervoor schreef hij een groot aantal kerkliedbewerkingen.

Het lied De Wachters is ook na de Tweede Wereldoorlog bij V.P.R.O.-hoogtijdagen gezongen, o.a. tijdens de Landdag op 27 juni 1948 in de RAI in Amsterdam. Negenduizend vrijzinnig protestanten trokken naar Amsterdam, onder meer om zich in de RAI te laten toespreken door een hele reeks dominees. Hiervan zijn onlangs beelden (v.a. 12’30”) opgedoken; hierop is Anthon van der Horst te zien, die enthousiast koor en orkest dirigeert. De orkestbegeleiding is van (leden van) het Concertgebouworkest.

De Wachters is hier (onvolledig) te horen :  (mogelijk betreft dit de opname door de Vereenigde Vrijzinnige Protestantsche Koren van Amsterdam en een blaasensemble van het Concertgebouworkest o.l.v. de componist die de V.P.R.O. in 1938 op grammofoonplaat uitbracht)

In 1939 verscheen een uitgave voor zangstem en piano.

de_wachters_vanderhorst

Jan Jaap Kassies
(dit artikel verscheen in Kwartaalblad Aether 121)

Bronnen:
• Willem Pekelder – Sporen van Spelberg: 90 jaar VPRO (bijlage bij de VPRO-gids d.d. 28 mei 2016)
• Gert Oost – Anthon van der Horst 1899-1965, leven en werken (Alphen aan den Rijn : Canaletto, 1992)

De oudste bewaarde V.P.R.O.-beelden en –geluiden (vanaf 1936) zijn dit jaar voor het eerst online gezet: http://www.vpro.nl/lees/specials/2016/90-jaar-VPRO/90-jaar.html

Tekst De Wachters:

Door de landen dezer aarde
Gaat de donk’re klacht.
Weest een volk van onvervaarden,
Weest een wachter in den nacht.
In de branding dezer stonden,
Alle menschen zijt verbonden.

refrein
Wij schrijden hand aan hand
Naar het morgenland.
Tot den strijd, tot den heiligen strijd,
Aan de poorten  op de muren van dezen tijd.
Alle volken,  alle landen
Sluit de rijen,  vouwt de handen
Verbonden,  verbonden  in eeuwigheid.

Onze Vader, sterk de krachten
Zij, die Uw stem verstaan
Willen samen U verwachten,
Langs Uw strakke wegen gaan.
In de vreugde dezer dagen,
Leer ons menschen niet versagen.

refrein

In het leven, dat wij leven
Draag je eigen last.
Wie aan God zich durft te geven
Staat voor alle tijden vast.
Alle menschen, die verstonden,
Weten dat zij zijn gezonden.

refrein

 

'Metropool' van muziekschatten.nl (links) en verwerkt in Finale (rechts)

MUZIEKSCHATTEN BECOMMENTARIEERD

Gisteren portretteerden we amateur-arrangeur/-componist Frits van Yperen, naar aanleiding van zijn   gebruik van  deze website.
Op eigen initiatief becommentarieert hij de stukken die hij in Finale digitaliseerde. We accepteren  vanzelfsprekend dankbaar deze  nieuwe blogbijdrage.

Metropool (88114)
Een leuke compositie uit 1974 van een jonge Rogier van Otterloo, gemaakt in opdracht van VARA TV voor het Metropole Orkest. Bijzonder is hier dat hij in de instrumentatie een F-tuba gebruikt.

Along came Betty (192316)
Toch wel een beetje een puzzel wat Rogier van Otterloo bedoeld heeft. Muziek die wij kennen in uitvoeringen van Benny Golson, Art Blakey en Quincy Jones. Maar door  Van Otterloo gearrangeerd in zijn specifieke stijl.

Angel eyes (192555)
Wederom een boeiend nieuw arrangement van Rogier van Otterloo gemaakt voor de VARA,  naar verluidt geïnspireerd op de gelijknamige song van Matt Dennis, maar weer in de eigen muziekstijl van Van Otterloo.

It’s wonderful (192477)
Een vermoedelijk aanvullend arrangement op bestaande muziek gemaakt voor de VARA door Rogier van Otterloo en gebruikt voor zijn eigen orkest.  Volgens de informatie uit de catalogus heeft Van Otterloo de oorspronkelijke compositie van Mitchell Parish  als basis genomen (ooit gezongen door  Ella Fitzgerald). Het is belangrijk  om het geluidsbestand helemaal uit te luisteren en de gescande partituur erbij te nemen. Want zoals in de scan te zien is komt er meerdere malen een aantal maten rust voor.

Parklane serenade (19524)
Parklane serenade is een beroemde compositie van Metropole Orkest-oprichter Dolf van der Linden. Het werd een soort ‘lijflied’ voor het orkest. Deze versie is een onbekend arrangement van Rogier van Otterloo gemaakt in 1978 voor AVRO radio.

Ik wil griezelen (93723)
Dit   arrangement van Joop Elders is gemaakt in 1961  voor de Nederlandse Radio Unie (Vara Radio) op basis van de  compositie van Jelle de Vries . Het  werd gespeeld door het Metropole Orkest met Enny Mols-de Leeuwe als solist en werd gebruikt voor het programma Week uit Week in. Op speelse wijze met veel glissando’s wordt het griezelen spannend, maar niet te griezelig gemaakt.

Amsterdam (97501)
Een arrangement  dat naar alle waarschijnlijkheid is gemaakt door Dolf van der Linden   voor  een zogenoemd Nationaal programma op 31 januari 1958 t.g.v. de 20e verjaardag van kroonprinses Beatrix en aan de vooravond van haar reis van  naar de West.
Het staat wat mij betreft symbool voor de typerende stijl van het Metropole Orkest in de jaren vijftig. Een arrangement voor zang, 2 fluiten, hobo, 4 klarinetten, basklarinet, 3 trompetten, 3 trombones, slagwerk, harp, strijkers en piano.

HOE GEBRUIKT FRITS VAN YPEREN MUZIEKSCHATTEN.NL?

Frits van Yperen vindt juweeltjes op deze website.  Als amateur-componist/-arrangeur is hij geïnteresseerd in de verschillende muziekstijlen en  onderzoekt hij de instrumentatietechnieken van componisten.

Frits van Yperen

Frits van Yperen

Voor zelfstudie digitaliseert hij – met behulp van het muzieknotatieprogramma Finale – bladmuziek die op deze website is gepubliceerd. Als afgeleide  genereert hij  luisterpartijen die hij aan de  oorspronkelijke  bladmuziek koppelt via de Virtuele Studio.
De bezoekers van muziekschatten.nl kunnen zo dus ook een klinkende indruk krijgen van de betreffende partituren.
De eerste compositie die hij deze behandeling gaf is Metropool van Rogier van Otterloo.
Wij hopen dat  vele zullen volgen!

'Metropool' van muziekschatten.nl (links) en verwerkt in Finale (rechts)

‘Metropool’ van muziekschatten.nl (links) en verwerkt in Finale (rechts)

We horen graag wat muziekschatten.nl voor u betekent. Stuurt u ons een mailtje?