Categorie archief: Praktijkvoorbeelden

HET LAATSTE KAARTJE

Onlangs verliet het laatste cataloguskaartje het MCO-gebouw in Hilversum, temidden van zo’n 25.000 soortgenoten. Er was geen pers aanwezig, hoewel er om tenminste twee redenen wel degelijk sprake was van een historische gebeurtenis.

Het ging namelijk om de afronding van een onderdeel van een project dat als doel heeft de collectie bladmuziek van de Stichting Omroep Muziek (SOM) toegankelijk te maken voor eenieder die geïnteresseerd is in de Nederlandse omroepmuziek. (Tot de sluiting op 1 augustus 2013 was de collectie in beheer bij de Muziekbibliotheek van de Omroep, onderdeel van het Muziekcentrum van de Omroep.) De gegevens op de cataloguskaartjes (o.a. titel/componist/arrangeur/tekstschrijver) worden op korte termijn beschikbaar via een database, die een belangrijk hulpmiddel is bij de selectie van muziek die in gedigitaliseerde vorm wordt ondergebracht op de vernieuwde website Muziekschatten.nl (vanaf 1 maart online). De website ontsluit daarmee de gehele collectie (ook het niet-gedigitaliseerde deel).
Historisch was het moment ook door de symboliek: het catalogussysteem dat bijna 40 jaar de sleutel tot de collectie vormde – een van de grootste verzamelingen bladmuziek van Europa – ondergaat een metamorfose naar een digitale verschijningsvorm. Decennialang hebben bibliothecarissen hun werk kunnen doen door gebruik te maken van dit speciaal ontwikkelde systeem.

Ontmantelde molens
De circa 180.000 kartonnen kaartjes zijn ingedeeld in een structuur met ruim 30 zgn. hoofdgroepen, die deels op ‘bezetting’ (vocaal/instrumentaal) zijn gebaseerd (denk ‘blaasorkest’), maar ook op ‘doel’ (bv. ‘hoorspel’) of medium (TV). Verreweg de grootste hoofdgroep (nr. 13) bestaat uit niet minder dan 853 ‘ensembles lichte muziek’ (Ramblers, Skymasters etc.). Van sommige zijn vele honderden kaartjes overgeleverd, andere bestonden slechts kort, zodat een handjevol resteert.
Eind jaren ’70 schakelde de Omroepmuziekbibliotheek over op een geautomatiseerd catalogussysteem. De ‘oude titels’ zijn sindsdien weliswaar gedeeltelijk overgezet naar het nieuwe systeem, maar voor het overgrote deel van de tot 1980 in de collectie opgenomen bladmuziek vormen de gegevens op de kaartjes de enige informatiebron.
Zoeken in een webcatalogus mag wellicht efficiënter zijn dan bladeren door een bak cataloguskaartjes – toch biedt dat laatste voordelen: je doet al bladerend vaak onverwachte vondsten, terwijl je in een database meestal alleen vindt wat je zoekt.
De kaartjes roepen een beeld op van een kantoorlandschap in de jaren ’50-’60. Dit wordt nog versterkt door de ‘molens’ – speciaal van onverwoestbaar ijzer vervaardigd door de werkplaats van de Nederlandse Radio Unie – waarin ze werden ingevoegd.

Molenblad met cataloguskaartjes

Molenblad met cataloguskaartjes

Florerende radiojaren
Het enorme aantal titels (van korte liedjes tot declamatoria van een uur) dat de kaartjes vertegenwoordigen toont aan dat, in de ruim 40 jaar waarin ze in de dagelijkse muziekbibliotheekpraktijk functioneerden, het muziekproductieproces in Hilversum op volle toeren heeft gedraaid.
Bijna elke omroepvereniging had ‘eigen’ ensembles die bv. een radio-uitzending per week verzorgden. Daarvoor moest ‘nieuwe’ muziek worden geschreven of gearrangeerd: vooral in de jaren ’40 en ’50 (de Radio years) werden duizenden (m.n. Amerikaanse) nummers bewerkt voor de Nederlandse radio. Naast de vele kleinere ensembles (bv. van Johnny Ombach, Ger van Leeuwen, Tom Erich) waren er verschillende, nu nog tot de verbeelding sprekende, grotere orkesten: The Ramblers, The Skymasters, De Zaaiers èn het enige ‘lichte muziek’-orkest dat nog altijd actief is: het Metropole Orkest. Ook voor hoorspelen werd muziek geschreven, dikwijls voor grote bezettingen. In opdracht van ‘de omroep’ schreven vele Nederlandse ‘klassieke’ componisten repertoire voor zeer uiteenlopende ensembles, van pianowerken tot opera’s.

Collectief muzikaal geheugen
De omroepmuziekcollectie is opgebouwd vanaf de jaren ’30, en vormt een afspiegeling van het programmabeleid van de omroepverenigingen gedurende tenminste een halve eeuw. Vooral de eerste decennia werd een groot deel van de zendtijd besteed aan muziekuitzendingen.
De vernieuwde website biedt een weerslag van de breedte en de diepte van het omroeprepertoire, waardoor een beeld ontstaat van de muziek die generaties radioluisteraars en tv-kijkers hebben beluisterd.
Elk cataloguskaartje heeft zijn eigen ‘verhaal’ (wie schreef het betreffende stuk? wie speelde(n) het? wanneer en in welk programma?). Samen vormen de kaartjes een paneel in het veelluik dat het collectieve muzikale geheugen van de Nederlanders is.

Jan Jaap Kassies

ONBEKEND WERK VAN TON DE LEEUW OPGEDIEPT UIT DE MCO-KELDERS

Sinds een maand of drie – inclusief korte vakantie – is een langzaam uitdijend projectteam bezig de bladmuziekcollectie van de Stichting Omroep Muziek (vroeger bekend als de Muziekbibliotheek van de Omroep (MCOMB)) verder digitaal in kaart te brengen en te digitaliseren. Daarbij maken Jan Jaap Kassies en ik – als oud-MCOMB-medewerkers – nader kennis met een onbekender deel van de collectie, het radiorepertoire van de jaren ’30 tot ’80.
Afgelopen vrijdagmiddag kwam collega Kassies enthousiast uit kelder. Hij toonde me het complete uitvoeringsmateriaal van Afrika, een compositie uit 1962 voor blazersensemble en jazzcombo (piano, drums, contrabas), met slotmaten voor vocaliserend mannenkoor. Een snelle blik in de monografie Ton de Leeuw onder redactie van Jurrien Sligter leerde dat dit stuk niet in De Leeuws oeuvrelijst voorkomt noch op het overzicht van composities op diens officiële website.

'Afrika' van Ton de Leeuw

‘Afrika’ van Ton de Leeuw

Het was het begin van een fijn speurtochtje naar meer informatie over dit intrigerende stuk. Het blijkt te zijn uitgevoerd in het programma Muziek voor U dat Pi Scheffer tussen 1961 en 1963 minstens 18 maal voor de NCRV-televisie maakte. De oud-leider van The Skymasters stelde per keer een orkest samen van de beste lichte en klassieke (omroep)orkestmusici die hij kende. Dat speelde dan een speciaal voor de gelegenheid geschreven, lichte compositie van een klassieke toondichter.
In de 13e aflevering op zaterdagavond 6 oktober 1962 waren zangeres June Marlow en componist Ton de Leeuw te gast.
Bekijk Scheffers korte interview met June Marlow en haar vertolking van They all laughed:

en van Someone to watch over me

Het 19-koppige orkest dat Afrika onder leiding van Scheffer uitvoerde had de volgende bezetting:
Ton de Leeuw – piano (in het overige deel van het programma was Rinus van Galen de pianist)
Hugo Bruin (KRO-dansorkest) – fluit
Bep Rowold (The Skymasters) – saxofoon
Tinus Bruyn (The Ramblers) – saxofoon
Toon van Vliet (The Ramblers) – saxofoon
Tonny Helweg (The Ramblers) – saxofoon
Kees Bruyn (The Ramblers) – saxofoon
Wim Kuilenburg (The Ramblers) – trompet
Jaap Leben (The Skymasters) – trompet
Gerard Engelsma (The Skymasters) – trompet
Harry Sevenstern (Radio Ph/Filharmonisch Orkest) – trompet
Louis Färber (The Skymasters) – trombone
Rudy Bosch (The Skymasters) – trombone
Marcel Thielemans (The Ramblers) – trombone
Dick Leuring (Radio Ph/Filharmonisch Orkest) – trombone
Joop Diepenbroek (Radio Ph/Filharmonisch Orkest) – tuba
Wim de Vries (Radio Ph/Filharmonisch Orkest) – contrabas
Gerard van Bezey (KRO-dansorkest) – drums
Rob Meyn (Radio Ph/Filharmonisch Orkest) – o.a. vibrafoon

Op termijn zal de partituur in gedigitaliseerde vorm op deze site beschikbaar komen (en wie weet de complete uitzending ook).

Eric van Balkum

AANVULLING (d.d. 20 september)
Nadere studie wijst uit dat ook Jurriaan Andriessen, Jan Mul, Lex van Delden, Else van Epen-de Groot, Cor de Groot, Karel Mengelberg en Hans Osieck lichte composities hebben geschreven ter gelegenheid van het programma Muziek voor U!. De bladmuziek daarvan is ook in de MCO-kelder te vinden (net als de hierin vertolkte arrangementen van Pi Scheffer).

Bronnen:
Beeld en Geluid-catalogus
Pi Scheffer in ‘Muziek voor U’ (Het Vrije Volk, 6 oktober 1962) via Delpher.nl
Pi Scheffer: Van music maestro tot meester en doctor


Composities van Ton de Leeuw op deze site

Lees meer over ontdekkingen in de omroepmuziekcollectie in Hans Lachman en de anderen

'Metropool' van muziekschatten.nl (links) en verwerkt in Finale (rechts)

MUZIEKSCHATTEN BECOMMENTARIEERD

Gisteren portretteerden we amateur-arrangeur/-componist Frits van Yperen, naar aanleiding van zijn   gebruik van  deze website.
Op eigen initiatief becommentarieert hij de stukken die hij in Finale digitaliseerde. We accepteren  vanzelfsprekend dankbaar deze  nieuwe blogbijdrage.

Metropool (88114)
Een leuke compositie uit 1974 van een jonge Rogier van Otterloo, gemaakt in opdracht van VARA TV voor het Metropole Orkest. Bijzonder is hier dat hij in de instrumentatie een F-tuba gebruikt.

Along came Betty (192316)
Toch wel een beetje een puzzel wat Rogier van Otterloo bedoeld heeft. Muziek die wij kennen in uitvoeringen van Benny Golson, Art Blakey en Quincy Jones. Maar door  Van Otterloo gearrangeerd in zijn specifieke stijl.

Angel eyes (192555)
Wederom een boeiend nieuw arrangement van Rogier van Otterloo gemaakt voor de VARA,  naar verluidt geïnspireerd op de gelijknamige song van Matt Dennis, maar weer in de eigen muziekstijl van Van Otterloo.

It’s wonderful (192477)
Een vermoedelijk aanvullend arrangement op bestaande muziek gemaakt voor de VARA door Rogier van Otterloo en gebruikt voor zijn eigen orkest.  Volgens de informatie uit de catalogus heeft Van Otterloo de oorspronkelijke compositie van Mitchell Parish  als basis genomen (ooit gezongen door  Ella Fitzgerald). Het is belangrijk  om het geluidsbestand helemaal uit te luisteren en de gescande partituur erbij te nemen. Want zoals in de scan te zien is komt er meerdere malen een aantal maten rust voor.

Parklane serenade (19524)
Parklane serenade is een beroemde compositie van Metropole Orkest-oprichter Dolf van der Linden. Het werd een soort ‘lijflied’ voor het orkest. Deze versie is een onbekend arrangement van Rogier van Otterloo gemaakt in 1978 voor AVRO radio.

Ik wil griezelen (93723)
Dit   arrangement van Joop Elders is gemaakt in 1961  voor de Nederlandse Radio Unie (Vara Radio) op basis van de  compositie van Jelle de Vries . Het  werd gespeeld door het Metropole Orkest met Enny Mols-de Leeuwe als solist en werd gebruikt voor het programma Week uit Week in. Op speelse wijze met veel glissando’s wordt het griezelen spannend, maar niet te griezelig gemaakt.

Amsterdam (97501)
Een arrangement  dat naar alle waarschijnlijkheid is gemaakt door Dolf van der Linden   voor  een zogenoemd Nationaal programma op 31 januari 1958 t.g.v. de 20e verjaardag van kroonprinses Beatrix en aan de vooravond van haar reis van  naar de West.
Het staat wat mij betreft symbool voor de typerende stijl van het Metropole Orkest in de jaren vijftig. Een arrangement voor zang, 2 fluiten, hobo, 4 klarinetten, basklarinet, 3 trompetten, 3 trombones, slagwerk, harp, strijkers en piano.

HOE GEBRUIKT FRITS VAN YPEREN MUZIEKSCHATTEN.NL?

Frits van Yperen vindt juweeltjes op deze website.  Als amateur-componist/-arrangeur is hij geïnteresseerd in de verschillende muziekstijlen en  onderzoekt hij de instrumentatietechnieken van componisten.

Frits van Yperen

Frits van Yperen

Voor zelfstudie digitaliseert hij – met behulp van het muzieknotatieprogramma Finale – bladmuziek die op deze website is gepubliceerd. Als afgeleide  genereert hij  luisterpartijen die hij aan de  oorspronkelijke  bladmuziek koppelt via de Virtuele Studio.
De bezoekers van muziekschatten.nl kunnen zo dus ook een klinkende indruk krijgen van de betreffende partituren.
De eerste compositie die hij deze behandeling gaf is Metropool van Rogier van Otterloo.
Wij hopen dat  vele zullen volgen!

'Metropool' van muziekschatten.nl (links) en verwerkt in Finale (rechts)

‘Metropool’ van muziekschatten.nl (links) en verwerkt in Finale (rechts)

We horen graag wat muziekschatten.nl voor u betekent. Stuurt u ons een mailtje?