Categorie archief: Muziekcollecties

ONBEKEND WERK VAN TON DE LEEUW OPGEDIEPT UIT DE MCO-KELDERS

Sinds een maand of drie – inclusief korte vakantie – is een langzaam uitdijend projectteam bezig de bladmuziekcollectie van de Stichting Omroep Muziek (vroeger bekend als de Muziekbibliotheek van de Omroep (MCOMB)) verder digitaal in kaart te brengen en te digitaliseren. Daarbij maken Jan Jaap Kassies en ik – als oud-MCOMB-medewerkers – nader kennis met een onbekender deel van de collectie, het radiorepertoire van de jaren ’30 tot ’80.
Afgelopen vrijdagmiddag kwam collega Kassies enthousiast uit kelder. Hij toonde me het complete uitvoeringsmateriaal van Afrika, een compositie uit 1962 voor blazersensemble en jazzcombo (piano, drums, contrabas), met slotmaten voor vocaliserend mannenkoor. Een snelle blik in de monografie Ton de Leeuw onder redactie van Jurrien Sligter leerde dat dit stuk niet in De Leeuws oeuvrelijst voorkomt noch op het overzicht van composities op diens officiële website.

'Afrika' van Ton de Leeuw

‘Afrika’ van Ton de Leeuw

Het was het begin van een fijn speurtochtje naar meer informatie over dit intrigerende stuk. Het blijkt te zijn uitgevoerd in het programma Muziek voor U dat Pi Scheffer tussen 1961 en 1963 minstens 18 maal voor de NCRV-televisie maakte. De oud-leider van The Skymasters stelde per keer een orkest samen van de beste lichte en klassieke (omroep)orkestmusici die hij kende. Dat speelde dan een speciaal voor de gelegenheid geschreven, lichte compositie van een klassieke toondichter.
In de 13e aflevering op zaterdagavond 6 oktober 1962 waren zangeres June Marlow en componist Ton de Leeuw te gast.
Bekijk Scheffers korte interview met June Marlow en haar vertolking van They all laughed:

en van Someone to watch over me

Het 19-koppige orkest dat Afrika onder leiding van Scheffer uitvoerde had de volgende bezetting:
Ton de Leeuw – piano (in het overige deel van het programma was Rinus van Galen de pianist)
Hugo Bruin (KRO-dansorkest) – fluit
Bep Rowold (The Skymasters) – saxofoon
Tinus Bruyn (The Ramblers) – saxofoon
Toon van Vliet (The Ramblers) – saxofoon
Tonny Helweg (The Ramblers) – saxofoon
Kees Bruyn (The Ramblers) – saxofoon
Wim Kuilenburg (The Ramblers) – trompet
Jaap Leben (The Skymasters) – trompet
Gerard Engelsma (The Skymasters) – trompet
Harry Sevenstern (Radio Ph/Filharmonisch Orkest) – trompet
Louis Färber (The Skymasters) – trombone
Rudy Bosch (The Skymasters) – trombone
Marcel Thielemans (The Ramblers) – trombone
Dick Leuring (Radio Ph/Filharmonisch Orkest) – trombone
Joop Diepenbroek (Radio Ph/Filharmonisch Orkest) – tuba
Wim de Vries (Radio Ph/Filharmonisch Orkest) – contrabas
Gerard van Bezey (KRO-dansorkest) – drums
Rob Meyn (Radio Ph/Filharmonisch Orkest) – o.a. vibrafoon

Op termijn zal de partituur in gedigitaliseerde vorm op deze site beschikbaar komen (en wie weet de complete uitzending ook).

Eric van Balkum

AANVULLING (d.d. 20 september)
Nadere studie wijst uit dat ook Jurriaan Andriessen, Jan Mul, Lex van Delden, Else van Epen-de Groot, Cor de Groot, Karel Mengelberg en Hans Osieck lichte composities hebben geschreven ter gelegenheid van het programma Muziek voor U!. De bladmuziek daarvan is ook in de MCO-kelder te vinden (net als de hierin vertolkte arrangementen van Pi Scheffer).

Bronnen:
Beeld en Geluid-catalogus
Pi Scheffer in ‘Muziek voor U’ (Het Vrije Volk, 6 oktober 1962) via Delpher.nl
Pi Scheffer: Van music maestro tot meester en doctor


Composities van Ton de Leeuw op deze site

Lees meer over ontdekkingen in de omroepmuziekcollectie in Hans Lachman en de anderen

“DIT ERFGOED MAG NIET VERKOMMEREN IN DE KELDER”

Het oorspronkelijke artikel van Joyce Huibers (Gooi en Eemlander, 29 juli 2017)

Het oorspronkelijke artikel van Joyce Huibers (Gooi en Eemlander, 29 juli 2017)

De eer­ste stap­pen in het di­gi­ta­li­se­rings­pro­ces van blad­mu­ziek uit de voor­ma­li­ge Mu­ziek­bi­bli­o­theek van de Om­roep in Hil­ver­sum zijn ge­zet. Pro­ject­ma­na­ger Mar­jon van Schen­del ver­wacht dat be­gin vol­gend jaar de web­si­te klaar is zo­dat mu­si­ci en an­de­re geïn­te­res­seer­den al een klein deel van de mu­ziek kun­nen down­lo­a­den om zelf te spe­len.

Eind vo­rig jaar werd de sub­si­die­aan­vraag van ruim een mil­joen euro die de be­heer­der van de col­lec­tie – Stich­ting Om­roep Mu­ziek (SOM) – had aan­ge­vraagd, goed­ge­keurd. Ook de ge­meen­te Hil­ver­sum heeft 50.000 euro per jaar toe­ge­zegd, voor een pe­ri­o­de van drie jaar. Van dat geld zul­len alle mu­ziek­stuk­ken die in het ver­le­den spe­ci­aal voor de om­roe­p­en­sem­bles zijn ge­com­po­neerd, wor­den ge­di­gi­ta­li­seerd. Dat is ove­ri­gens maar een deel van het aan­tal stuk­ken dat in de kel­ders ligt op­ge­sla­gen.
“In to­taal ligt er 4,5 ki­lo­me­ter aan blad­mu­ziek. Om dat al­le­maal te di­gi­ta­li­se­ren zou veel meer geld no­dig zijn”, zegt Van Schen­del. “Daar zit­ten ech­ter ook veel (klas­sie­ke) stuk­ken tus­sen van com­po­nis­ten die op een an­de­re ma­nier al toe­gan­ke­lijk zijn. Wij heb­ben ge­ko­zen om al­leen de mu­ziek van de om­roe­p­en­sem­bles te di­gi­ta­li­se­ren. Dat is uniek ma­te­ri­aal dat nie­mand an­ders heeft.”

Mu­ziek­lief­heb­ber
Van Schen­del is aan­ge­steld voor een jaar om het pro­ces te be­ge­lei­den. Zij werk­te eer­der voor de Ko­nink­lij­ke Bi­bli­o­theek en heeft er­va­ring met het di­gi­ta­li­se­ren van bi­bli­o­the­ken en ar­chie­ven, maar is zelf ook mu­ziek­lief­heb­ber. De eer­ste stap die ze zet is het di­gi­ta­li­se­ren van deze om­roep­col­lec­tie.
“Om te we­ten wat we al­le­maal in huis heb­ben op dit ge­bied, moet je nu nog graai­en in kaar­ten­bak­jes met zo’n 180.000 kaar­ten er in. Die wor­den in fa­ses door een be­drijf over­ge­tikt en aan de on­li­ne ca­ta­lo­gus toe­ge­voegd waar­in al 800.000 stuk­ken staan. We zijn be­gon­nen met een se­lec­tie van 20.000 kaar­ten die het meest re­pre­sen­ta­tief zijn voor de col­lec­tie. De vol­gen­de stap zal zijn dat we uit die 20.000 kaar­ten weer een se­lec­tie ma­ken en die stuk­ken daad­wer­ke­lijk uit de bi­bli­o­theek ha­len en door een spe­ci­aal be­drijf la­ten di­gi­ta­li­se­ren. Via de web­si­te kun­nen deze stuk­ken dan uit­ein­de­lijk ge­down­load wor­den.”

Pa­rel­tjes
Van Schen­del heeft de se­lec­tie niet zelf ge­maakt. Daar­voor zijn de twee voor­ma­li­ge bi­bli­o­the­ca­ris­sen van de mu­ziek­bi­bli­o­theek, Jan Jaap Kas­sies en Eric van Bal­kum, weer aan­ge­no­men.
“Ik had niet ge­we­ten hoe ik die se­lec­tie zon­der hen had kun­nen ma­ken. Ik heb na­me­lijk in­hou­de­lijk he­le­maal geen ver­stand van om­roep­mu­ziek uit bij­voor­beeld de ja­ren der­tig en veer­tig. Zij ken­nen alle pa­rel­tjes. Zo kwa­men on­langs de ver­lo­vings­lie­de­ren voor Ju­li­a­na en Bern­hard te­voor­schijn. Die tek­sten ge­ven zo’n mooi tijds­beeld. Dat maakt deze col­lec­tie zo in­te­res­sant.”

Van Schen­del wil de col­lec­tie zo breed mo­ge­lijk pre­sen­te­ren en daar­om de web­si­te kop­pe­len aan web­si­tes van an­de­re bi­bli­o­the­ken en in­stel­lin­gen voor blad­mu­ziek. Een ex­tra nau­we kop­pe­ling moet er ko­men met het Ne­der­lands In­sti­tuut voor Beeld en Ge­luid. „Wij heb­ben de blad­mu­ziek, zij het ge­luid. Hoe leuk is het als je straks een mu­ziek­stuk op­zoekt en via een link met­een kan ho­ren hoe het toen klonk. Al moet nog wel blij­ken of dit ook tech­nisch haal­baar is.”

Groot­ste uit­da­ging wordt het uit­zoe­ken van de rech­ten die mo­ge­lijk op de mu­ziek­stuk­ken zit­ten. De SOM mag de mu­ziek zon­der pro­ble­men di­gi­ta­li­se­ren, maar be­schik­baar stel­len is een an­de­re zaak. “Som­mi­ge stuk­ken zijn hon­derd jaar oud, om­roe­pen zijn ge­fu­seerd. We gaan het nu uit­zoe­ken met ju­ris­ten en ho­pen dat recht­heb­ben­den zich mel­den en me­de­wer­king wil­len ver­le­nen. An­ders heb­ben we straks een mooie site, maar kun­nen we de mu­ziek niet de­len. Het is juist de be­doe­ling dit erf­goed aan de man te bren­gen en het niet te la­ten ver­kom­me­ren in een kel­der.”

DE OMROEPMUZIEKCOLLECTIE HERLEEFT!

Vandaag is in het Muziekcentrum van de Omroep (MCO) het officiële startschot gegeven voor het Project Digitalisering SOM-collectie. Projectleider Marjon van Schendel presenteerde de plannen die voorzien in het catalogiseren, digitaliseren en vanaf 2020 online beschikbaar stellen van een substantieel deel van de bladmuziekcollectie van de sinds 2013 gesloten Muziekbibliotheek van de Omroep (MCO-MB).

IMG_20170706_121427479
SOM-directeur Roland Kieft sprak zijn enthousiasme uit voor dit project dat wordt gesubsidieerd door het Ministerie van OCW en de Gemeente Hilversum. Daarnaast complimenteerde hij Van Schendel met haar richtinggevende voorwerk en sprak hij zijn vertrouwen in haar en het projectteam uit.
Anne Visser – beleidsmedewerker Media, Cultuur & Erfgoed van de Gemeente Hilversum – beschreef de collectie als een schatkamer waaruit alle bewoners van het MCO en daarbuiten kunnen putten. Ze kondigde aan dat de mediastad actief betrokken zal zijn bij het project om te proberen de toegevoegde waarde van de collectie te vergroten.

Het projectteam foto: Charlotte Sienema

Het projectteam (met in het midden projectleider Marjon van Schendel)
foto: Charlotte Sienema

Projectleider Van Schendel bracht een ervaren projectteam samen bestaande uit Marian Hellema (procesbeschrijver digitalisering), Michael de Groot (websiteontwerper) en de oud-MCO-MB-medewerkers Jan Jaap Kassies (collectiespecialist, marketeer) en Eric van Balkum (metadataspecialist). De gemeente levert na de zomer medewerkers die een rol krijgen in het voorbereiden en verwerken van de te digitaliseren bladmuziek.

Tijdens de eerste weken van het half juni begonnen traject ligt de nadruk op het zoeken van samenwerking met relevante organisaties (Stichting DEN, OCLC, Koninklijke Bibliotheek, Instituut voor Beeld en Geluid) en het laten invoeren van de tienduizenden cataloguskaartjes door Ingressus, een bedrijf dat bibliotheken ondersteunt. Afgelopen maandag is een eerste zending van ongeveer 14.000 kaartjes verscheept, die als pilot dient. In de komende week verwacht men in zee te gaan met een bedrijf dat de digitalisering op zich zal nemen. De focus ligt daarbij op het repertoire van de ensembles uit de rijke radiojaren (1945-1980); The Skymasters, De Zaaiers, de orkesten van Klaas van Beeck, Paul Godwin en Jan Corduwener, om er enkele te noemen.

Jan Jaap Kassies zwaai 14.000 cataloguskaartjes uit.

Jan Jaap Kassies zwaai 14.000 cataloguskaartjes (repertoire van 115 ensembles) uit.

Zowel de bestaande als de nieuwe catalogusgegevens zullen worden toegevoegd aan de nationale bibliotheekcatalogus op www.bibliotheek.nl, wat bijdraagt aan de vindbaarheid en bekendheid van de enorme bladmuziekcollectie. Ook wordt onderzocht of deze metadata als linked data kunnen worden opgenomen in het Netwerk Digitaal Erfgoed. De website www.muziekschatten.nl en de MCO-MB-catalogus zullen – voorzien van nieuwe functionaliteit – uiteindelijk worden ingebed in een nieuwe SOM-website.

Wordt vervolgd!

MUSEUM HILVERSUM OOK KWISTIG MET MUZIEK

In de laatste week van dit jaar ademt mediastad Hilversum MUZIEK.
Eerst en vooral natuurlijk vanwege de 15e editie van NPORadio2′s Top 2000, die van Eerste Kerstdag tot aan het nieuwjaarsvuurwerk gaat worden uitgezonden.
Onder de bezielende aansturing van Leon Zwaans (directeur van podium De Vorstin) worden rondom dit nationale evenement diverse muzikale activiteiten georganiseerd. Hij bracht Jan Jaap Kassies en mij in contact met Veronique Jansen van Museum Hilversum, waaruit een unieke tentoonstelling zal voortvloeien.
Wij stellen deze samen uit de omvangrijke omroepmuziekcollectie, die zo onder het stof vandaan wordt gehaald dat er sinds de sluiting van de Muziekbibliotheek van de Omroep (in augustus 2013) op is neergedaald.
Het is hoog tijd dat de inwoners en bezoekers van de mediastad – in navolging van plaatselijke politici en cultuurwethouder Jaeger – kennismaken met de kwijnende muzikale schatten uit de kelders van het Muziekcentrum van de Omroep.
De tentoonstelling ‘Kwistig met muziek’ in de Burgemeesterzaal concentreert zich rond vijf thema’s:

  • Heel de wereld, ‘n Beetje en andere Nederlandse songfestivalliedjes uit de roemrijke jaren van het Eurovisie- en het Nationale songfestival, toen de artiesten nog door orkesten werden begeleid
    esf_nbeetje_origineel_en_uitgave
  • manuscripten van tunes en herkenningsmelodieën van radio- en tv-programma’s
    Wie herinnert zich niet Julius Steffaro’s prachtige thema voor de televisieserie Floris?
  • Ketelbinkie en andere ‘radiomuziek’ van vóór, tijdens en vlak na WO II (bv. bevrijdingsliedjes en repertoire van radioensembles als The Ramblers en The Skymasters)
    ketelbinkie_origineel_en_uitgave
  • bladmuziek met fraaie omslagen van ‘onvergetelijke Bussumer’ Carol Voges, bekend als striptekenaar voor de Tom Poesstrips, Donald Duck en andere stripbladen
    bladmuziekomslagen_van_carol_voges
  • manuscripten van ‘Gooise’ klassieke composities van o.a. Hilversummers als Oscar van Hemel, Kees Andriessen en diens achterneef Jurriaan Andriessen

Aan de Kerkbrink wordt het rijke muzikale (omroep)verleden van Hilversum gecombineerd met hoorbare muziek. Zo kan het publiek via beeldschermen de originele uitvoeringen van de bladmuziek ervaren en staat in het museumcafé een piano waarop liefhebbers hun favoriete muziek kunnen komen spelen; bladmuziek van Top 2000-hits is beschikbaar (met natuurlijk Imagine, nummer 1 in deze editie) of neem een van deze pianoschatten of uw eigen repertoire mee. Wees welkom!

Eric van Balkum

Ter gelegenheid van de tentoonstelling zond RTi Hilversum op 27 december 2015 deze Kwistig met muziek-aflevering van Co Snels radioprogramma Studio Hilversum uit.

MEDIASTAD HILVERSUM ZENDT DE JUISTE BOODSCHAP

Maandag 9 november ontvingen Jan Jaap Kassies en ik op onze oude werkplek, het MCO, een delegatie van de gemeente Hilversum. Cultuurwethouder Wimar Jaeger en beleidsmedewerker Anne Visser gaven gevolg aan onze uitnodiging om eens met eigen ogen te komen bekijken hoe waardevol de bladmuziekcollectie is van de verdwenen Muziekbibliotheek van de Omroep. De nieuwe SOM-directeur (ad interim) Maurits Haenen en Rogier Hageman – die het collectiedossier kreeg overgedragen van Haenens voorganger Stan Paardekooper – gingen mee op expeditie, evenals drie lokale persvertegenwoordigers.
We introduceerden de collectie via dit filmpje.

De rondleiding startte bij de oudste partituren, daterend uit de 30-er jaren. Daaronder bevinden zich de handschriften van Hanns Eisler, die in 1933 enige tijd in Hilversum was. Vervolgens deden we de hoofdgroep 13-ensembles (van na de oorlog tot circa 1980) aan, met speciale aandacht voor het uitvoeringsmateriaal van de tv-serie Floris. Via de salonmuziekcollectie en het repertoire van het Metropole Orkest stonden we stil bij het ‘oude catalogiseren’, met typemachine op cataloguskaartjes. Ongeveer de helft van de 400.000 bladmuziektitels is namelijk nog niet op digitale wijze gecatalogiseerd. Het wel online ontsloten deel van de collectie deden we als laatste aan. We kwamen er niet meer aan toe om deze duidelijk aan Het Gooi gerelateerde stukken te tonen. De wethouder en zijn beleidsvrouwe waren namelijk – gesteund door SOM-directeur a.i. Haenen – al volop aan het brainstormen geslagen over een toekomst voor de omroepmuziekcollectie en andere moeilijk toegankelijke bladmuziekverzamelingen.

Rondleiding_JaegerNet als de lokale SP-politici Terwiel en Verweij in juli was men zeer onder de indruk de collectie, zowel kwantitatief als kwalitatief. Dat blijkt ook uit de reacties die wethouder Jaeger in de media gaf: “Het is buitengewoon indrukwekkend wat je daar ziet liggen” en “Als ik zie wat voor componisten daar al hun handgeschreven muziek hebben liggen”. Als vertegenwoordiger van Hilversum schaamt hij zich ook: “Ik moet u zeggen, ik ben me rot geschrokken. Dat wij in Hilversum zo omgaan met onze historie… Dat we dat niet hebben opengesteld is toch wel heel ernstig.”
Wat Jaeger betreft is het tijd dat om het ministerie van OCW, Beeld en Geluid, de omroepen zelf én ook de gemeente Hilversum wakker te schudden. Zij dienen verantwoordelijkheid nemen voor dit belangrijke culturele erfgoed.
Het zal u niet verrassen, dat ben ik van harte met hem eens.

Eric van Balkum

Lees en beluister:
Massaal de schouders onder de omroepmuziekcollectie (HilversumsNieuws, 12 november)
Belang van omroepmuziekcollectie onder de aandacht brengen van minister Bussemaker (HilversumsNieuws, 12 november)
Jaeger over behoud MCO Muziekarchief (radio-interview RTi Hilversum, 12 november)

COLLECTIE LIGT TE VERPIETEREN IN HILVERSUM

HILVERSUM – “Wat een schitterend handschrift”, constateert Eric van Balkum als hij bladmuziek en tekst van het hoorspel ‘De prins die de hik had’ van componist Jurriaan Andriessen uit de zalmkleurige map haalt. Zijn oud-collega Jan Jaap Kassies somt direct op dat de tekst geschreven is door Alexander Pola. Dat deed hij toen hij 22 jaar was [gedoeld wordt op Andriessen, red. Muziekschatten]. “Allemaal kwaliteit”, voegt hij eraan toe. Het is een van de vele pareltjes die te vinden is in de gigantische omroepmuziekcollectie, die nu ligt te verpieteren in de kelder van het Muziekcentrum van de Omroep (MCO).
Van Balkum en Kassies in de kelderWandelende muziekencyclopedieën zijn het. De voormalige muziekbibliothecarissen pingpongen met informatie. De een noemt een naam van een componist en de ander dist direct meer informatie op, zoals andere werken van de componist, wat zijn vader allemaal gemaakt heeft of onder welk pseudoniem deze componist nog meer muziek heeft gemaakt. Het wemelt namelijk van de schuilnamen. Componisten, dirigenten en muzikanten die vroeger muziek schreven voor bijvoorbeeld de AVRO werkten ook wel voor de NCRV of de KRO, maar moesten dat dan wel onder een andere naam doen.

Haarlemmer Van Balkum en Amsterdammer Kassies zijn in de kelders van het MCO helemaal in hun element. Onbekend en bekend materiaal passeert de revue: van de Fabeltjeskrant tot aan ‘Een Beetje‘ waarmee Teddy Scholten het Songfestival won in 1959. Het gebouw aan de Heuvellaan is de plek waar zij beiden meer dan twintig jaar gewerkt hebben in de muziekbibliotheek. Daar werd alle bladmuziek die voor radio en televisie werd geschreven opgeslagen en beheerd. Er liggen werken die in de jaren 30 van de vorige eeuw gemaakt zijn. Het is een muzikale goudmijn binnen de gemeentegrenzen van Hilversum. Slechts weinigen weten van het bestaan van deze collectie. De muziekbibliotheek was dan ook niet openbaar, maar was bedoeld voor mensen van de omroepen.

“Het klopt aardig dat dit het best bewaarde geheim van Hilversum is”, stelt Van Balkum. “Zo rond 2006-2007 hebben we wel geprobeerd dat geheim te ontrafelen. We wilden het meer naar buiten brengen. Daarom zijn we bijvoorbeeld met de website www.muziekschatten.nl begonnen. Daar staan nu ongeveer 5000 stukken op van de half miljoen die hier in de kelder liggen”, is zijn vervolg. “Op ons gebied is dit de grootste bibliotheek van Nederland en wellicht zelfs van Europa.”

‘Op ons gebied is dit grootste bibliotheek van Nederland’

Zo’n 5 kilometer aan materiaal ligt er opgeslagen. Dat is in de afgelopen tachtig jaar verzameld. Klassieke muziek, radiotunes, bigband, mandoline-ensembles, Hawaï-orkesten, hoorspelen en zelfs NSB-liederen behoren onder andere tot de haast onuitputtelijke collectie. “In de Tweede Wereldoorlog zijn er inderdaad door de NSB liederen geschreven voor de radio”, meldt Kassies. “Ze hebben indertijd Joodse componisten verbannen, maar hebben er ook voor gezorgd dat de stukken in de bibliotheek zijn samengevoegd. Sommige stukken lagen wel op tien plekken opgeslagen. Dat vonden zij overbodig.”

Voor componisten was het schrijven van muziek voor de radio en televisie vaak een opstap naar een lange en succesvolle carrière. Ruud Bos, Tonny Eyk en Harry Bannink zijn op deze manier begonnen en verwierven later landelijke bekendheid. Wat er allemaal precies ligt, weet eigenlijk niemand. Veel van de collectie is niet gedigitaliseerd. Vanaf 1980 werd er geautomatiseerd. Toen de cd zijn intrede deed, werd het werk makkelijker. Veel van het materiaal van voor 1980 is niet gedigitaliseerd. Dat gebeurt ook niet meer, omdat de muziekbibliotheek wegens bezuinigingen tijdens Rutte I twee jaar geleden noodgedwongen de deuren moesten sluiten. Van Balkum en Kassies verloren hun baan, maar niet hun passie. Met muziekschatten.nl blijven zij aandacht vragen voor de werken en het Hilversumse en nationale erfgoed. Deze schat mag spreekwoordelijk niet zinken tot de bodem van de zee. Bewaren, digitaal ontsluiten en kennis delen zijn de hoofddoelen. “Het is een geweldige inspiratiebron”, menen de heren.
JanJaap_met_catalogusbakKassies duikt nog regelmatig de kelder in. Door het ontwikkelde systeem met kleuren, kaarten en mappen weet hij nog goed zijn weg te vinden in het archief. Wie de molens of lades met oude kaarten ziet, waant zich meteen ergens in de jaren 70 van de twintigste eeuw. Een tijd van ver voor de computer. Gevraagd of ongevraagd spit de Amsterdammer materiaal door. Dat doet hij voor muziekschatten, maar hij krijgt ook opdrachten om bijzondere partituren of stukken te vinden. En dat lukt. Zo heeft de muziekbibliothecaris bijvoorbeeld nog een musical die door Toon Hermans geschreven is naarboven gehaald. Soms vindt hij stukken die dan vervolgens door een orkest worden gespeeld. Een grote ontdekkingstocht vinden de twee dat. En de muziek horen in plaats van het te moeten lezen van papier zorgt voor aangename verrassingen. “Het is zo ontzettend leuk als je voor het eerst hoort hoe de muziek klinkt”, zegt Kassies bijna dromerig.mappen_detail

Met deskundig personeel kan het zo weer operationeel zijn.

In de afgelopen periode is een aantal mogelijkheden bekeken. Een deel van de collectie zou naar Den Haag, waar het ondergebracht zou worden bij het Nationaal Archief. Voorlopig is dat afgeketst. Ook van een samenwerking met Beeld en Geluid is vooralsnog niets gekomen. Nog altijd zijn zij hoopvol gestemd dat de collectie weer wordt beheerd en gedigitaliseerd. Hun hoop is mede gevestigd op de opmerking van wethouder Wimar Jaeger in de nieuwe cultuurnota Metrum, waarin staat dat het muziekarchief van de omroepen erfgoed is (zie voorpagina). “We hopen op een nieuwe wind”, aldus het bevlogen duo. “Alles hangt af van geld en goodwill. Maar alles kan zo weer operationeel zijn. Het enige dat je nodig hebt is deskundig personeel. Dit is echt heel specialistisch werk.”

Tekst: Ingmar Meijer
Foto’s: Bastiaan Miché
Bron: Hilversums Nieuws (20 augustus 2015)

Lees ook: Zorgen voor behoud MCO-collectie

SP-POLITICI ONDER INDRUK VAN OMROEPMUZIEKCOLLECTIE

Enkele Hilversumse politici gaven er de afgelopen weken blijk van te vermoeden welk een rijkdom huist in de kelders van het Muziekcentrum van de Omroep aan de Heuvellaan. In het 300 meter verderop gelegen Raadhuis noemde cultuurwethouder Jaeger de ‘muziekschatten’ als mogelijke speerpunt bij de profilering van Hilversum als mediastad. SP-raadsleden Nadine Terwiel en Bianca Verweij vielen hem direct bij (en roerden later de Twittertrom).

De Hilversumse kunst- en cultuurnota 2015-2020 ‘Metrum‘ spreekt in dezelfde bewoordingen (p. 28):

Hilversum wil de cultuurkwaliteiten voor muziek versterken:  (…)
2. Het Muziekarchief van de omroepen in het MCO behouden, digitaliseren en publiek toegankelijk maken.

Op uitnodiging van ex-MCOMB-collega Jan Jaap Kassies en mij lieten SP-politici Terwiel en Verweij zich bijpraten over de collectie, haar bedreigde status en de mogelijkheden die ze biedt.
Jan Jaap, Nadine Terwiel & Bianca Verweij
Zoals wel vaker gebeurt wanneer gasten een kijkje in de kelders wordt gegund, raakten ook de dames in de ban van zoveel (historische) bladmuziek en de zorg waarmee die decennialang is bewaard en ontsloten.
PianodirectieTalloze partituurmappen werden geopend en titels, ensembles, componisten en arrangeurs herkend.
Het besef dat deze waardevolle collectie opnieuw tot leven moet worden gewekt groeide met de minuut. Nieuwe ideeën ontstonden spontaan. Voor ons als (voormalige) beheerders van al dat moois was het een feest om te merken hoeveel enthousiasme de collectie losmaakt.
Na een lange periode van zorgen en onzekerheid lijkt er nu hoopvolle beweging te ontstaan richting behoud, goede toegankelijkheid en nieuwe diensten.
Eind augustus nodigen we de voltallige Hilversumse gemeenteraad uit in de hoop nog veel meer geestdrift op te roepen.

Eric van Balkum

Cataloguskaartjes

Lees ook Mediastad Hilversum zendt de juiste boodschap

MUZIEKSCHATTEN IN DE KELDER

In Nederlands Harp Bulletin (jrg. 8, nr. 1, voorjaar 2015) besteedt harpiste en redactielid Regina Ederveen uitgebreid aandacht aan de voormalige Muziekbibliotheek van de Omroep en haar collectie. Hieronder plaatsen we een paar citaten uit en een link naar haar volledige artikel.

Meer dan vijf kilometer aan bladmuziek ligt en staat er opgestapeld in de kelders onder het Muziekcentrum van de Omroep, aan de Heuvellaan 33 te Hilversum. Een enorme schat aan muzieknoten, die op het moment van schrijven van dit artikel, vanwege politieke stappen eigenlijk in het geheel niet meer beheerd kunnen worden. De medewerkers die jaren met liefde en vakkennis in de omroepmuziekbibliotheek werkten, zijn vanwege de bezuinigingen ontslagen. De kennis die nodig is om zo’n unieke schat aan bladmuziek te beheren, gaat op deze manier waarschijnlijk in heel rap tempo verloren. Een enorm verlies aan historie. Hieronder volgt achtergrondinformatie over de muziekschatten in de kelders van de Heuvellaan 33 te Hilversum. Met dank aan Jan Jaap Kassies, voormalig medewerker van de omroepmuziekbibliotheek.

(…)
Ensemble Barcarolle
Doordat er in het Hilversumse meerdere orkesten en ensembles jarenlang muziek hebben gemaakt in opdracht van de omroepverenigingen, ontstond er veel bladmuziek die sinds 1995 in de kelders op de Heuvellaan werd samengebracht. Aan deze ontwikkeling is een hele geschiedenis voorafgegaan.

(…)

In de toptijd (jaren ’50) waren gemiddeld 60 arrangeurs bezig om de bladmuziek uit te schrijven. Tussen 1940 en 1960 werd er nog steeds niet veel gebruik gemaakt van plaatjes. Ook handwerk op het gebied van bladmuziek uitschrijven bleef nog lang bestaan. Zelfs in 1987 liepen er nog een paar arrangeurs rond die met de hand de partijen overschreven. Dat waren soms enorme spoedklussen. Al dit soort muziek ligt in de kelders en voor 99% zijn deze stukken nooit uitgegeven.

(…)

Er was jarenlang een groot budget. Nieuwe uitgaven van uitgevers als Donemus, maar ook Schott, Breitkopf & Härtel, Boosey & Hawkes werden automatisch naar de omroepbibliotheek gestuurd. De filosofie van de omroep was: de programmamakers moeten alles kunnen inzien.
Muziekpresentator Han Reiziger (1934-2006) kon langs de uitleenbalie lopen met de vraag: ”Hebben jullie die nieuwe uitgave al van Hans Werner Henze?”

(…)

In 1980 is de omroepbibliotheek begonnen om de catalogus te automatiseren. Daarvóór maar af en toe ook daarna, werd er gebruik gemaakt van de kaartjes in rolkasten en lades. ”Doordat we enkele jaren geleden voor het digitaliseringsproject Muziekschatten de hele collectie hebben bekeken, zagen we pas echt wat we in huis hadden”, aldus Kassies. ”Kamermuziek, vocale muziek, hoorspelen, orkestmuziek etc. etc. We hebben daardoor vele onbekende stukken ontdekt.” De catalogus van deze muziek staat op de website www.mcomb.nl.

(…)

Helaas hebben de omroepmedewerkers het werk van de volledige digitalisering nooit af kunnen maken. Slechts een deel is gecatalogiseerd maar een groot deel is alleen te vinden via de kaartenbakken. De enigen die daar toegang toe hadden waren de bibliotheekmedewerkers. Wat er in de kelders van ‘Heuvellaan 33’ ligt, is een van de grootste collecties bladmuziek in Europa. Het was altijd al een ”gesloten opstelling”, met andere woorden, het publiek kon er niet rechtstreeks bij.

(…)

Er is gelukkig nog wel het een en ander toegankelijk. Voordat de opheffing in 2013 een feit was, zijn omroepbibliotheekmedewerkers een paar maanden bezig geweest om zo’n 5000 titels te selecteren en te laten scannen door een extern bedrijf [MicroFormat, red.]. Deze scans zijn voor iedereen gratis te downloaden van de website www.muziekschatten.nl. Ook Aubade van Jurriaan Andriessen (1925-1996), in 1961 opgedragen aan Rosa Spier, is hierop te vinden.

Op 26 oktober 2014 speelde Regina Ederveen Jurriaan Andriessens Aubade (1961) in het VPRO-televisieprogramma Vrije Geluiden. Lees er meer over in de blogbijdrage Jurriaan, Rosa, Regina en Melchior

LINKS:
* Werken voor harp solo op muziekschatten.nl
* Werken voor harp solo in de MCO-MB-catalogus

Download Regina Ederveens artikel

JURRIAAN, ROSA, REGINA EN MELCHIOR

Het komt vaker voor: een scheepswrak op de zeebodem, een beeld van Rodin in het huis van een verzamelaar, een musical van Toon Hermans in een kast in een kelder… Als je weet waar je moet zoeken vind je vaak de mooiste zaken. Iets anders is het als iemand iets vindt waarvan hij weet dat het van belang is èn dat tenminste één ander weet dat het bestaat/bestaan heeft èn dat het voor anderen klaarblijkelijk niet (voldoende) ‘voor de hand ligt/heeft gelegen’ om ernaar op zoek te gaan.
Deze haast Cruijffiaanse constatering schiet me door het hoofd als ik terugdenk aan de ontstaansgeschiedenis van het item over c.q. naar aanleiding van het stuk Aubade van Jurriaan Andriessen, dat zondag a.s. te zien is in het tv-programma Vrije Geluiden.
Enige jaren geleden ging ik als medewerker van de Muziekbibliotheek van de Omroep steeds gerichter op zoek naar ‘bijzondere stukken’ in onze collectie. Ik liet duizenden items door mijn handen gaan ten behoeve van een selectie van werken die zouden worden gedigitaliseerd (zie deze website). Hierdoor stuitte ik op veel repertoire waarvan ik wist… (zie boven).
Eigenlijk is dit niet zo vreemd als men bedenkt dat het hier de verreweg grootste collectie bladmuziek van ons land betreft (kunt u zich iets voorstellen bij ‘5 kilometer bladmuziek’?). Deze is gedurende circa 80 jaar is opgebouwd met o.a. veel eenmalig voor radio- of televisie-uitzending gebruikt materiaal, uiteraard grotendeels van de hand van Nederlandse componisten. Tegelijk vormt de collectie een afspiegeling van het ‘omroepmuziekleven’ vanaf de beginjaren van de radio, zo’n 90 jaar geleden.

Aubade_Jurriaan_AndriessenToen de redactie van VPRO’s Vrije Geluiden mij verzocht om enige parels uit onze collectie te vissen, die geschikt zouden zijn voor uitvoering in het programma, was Aubade van Jurriaan Andriessen (1925-1996) een van de eerste werken die me te binnen schoten. In de collectie bevinden zich meer dan 100 handschriften van deze ondergewaardeerde componist (o.a. tientallen hoorspel-composities en vele jazztitels), èn ik las in het boek Weg van de harp, een biografie over Rosa Spier van Regina Ederveen een vermelding van het werk: het is geschreven ter gelegenheid van de zeventigste verjaardag van de indertijd vermaarde harpiste (7 november 1961).
Bekijk de uitzending (of in elk geval de eerste 10 minuten)

Het leek me een goed idee de auteur, zelf harpiste, te vragen het stuk ‘in de uitzending’ te spelen. Zij stemde toe, en dus wordt het handschrift van Jurriaan Andriessen zondag getoond, het stuk gespeeld  èn het bijbehorende ‘verhaal’ verteld in de uitzending.

Dit laatste is wat vrijwel voor de gehele collectie geldt: bij elk manuscript hoort een verhaal over de auteur, degene(n) voor wie het is geschreven, het programma waarin het een plaats kreeg etc.
De komende jaren zullen – na de Eisler-strijdliederen, werken van Herman Strategier en Marius Flothuis, het ‘vergeten’ pianoconcert van Hindemith-leerling Bernhard Heiden, talloze stukken voor jazzensemble van o.a. Otto Ketting, Theo Loevendie en Boy Edgar, honderden hoorspelen en herkenningsmelodieën – nog vele vondsten worden gedaan, en evenzovele verhalen worden teruggevonden.

Jan Jaap Kassies

Uitgezonden op: zondag 26 oktober 2014, 10.30u op NPO1

HOE GAAT HET VERDER MET DE DOCHTER VAN DE TAMBOER-MAJOOR?

Over het cultuurhistorische belang van de archiefcollectie van het Muziekcentrum van de Omroep.

Op maandag 1 juli 2013 bracht Philomeen Lelieveldt – docent onderzoeker verbonden aan de faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit Utrecht – een bezoek aan de Muziekbibliotheek van de Omroep. De medewerkers leverden al geen diensten meer, de bibliotheek was reeds gesloten en de toekomst van de collectie bladmuziek ongewis.

Aan de hand van de vondst van het manuscript van De dochter van de tamboer-majoor schildert zij de verwevenheid van de omroep met het Nederlandse muziekleven, over operapioniers en vroege vormen van cultuursponsoring, over radio luisteren en radiotechniek.
“Het manuscript verbindt ons in fysieke en mentale zin met mensen en organisaties die niet langer bestaan. Het behoud ervan betekent dat wij in de toekomst nog enkele musicologische en radiohistorische detailvragen kunnen oplossen en dat wij postuum waarderen welke inspanningen er zijn gedaan door onze voorgangers. Het belang van dit manuscript is dus niet primair de toekomstige uitvoeringspraktijk, immers er zijn nieuwere edities van deze operette beschikbaar, maar de toegang die het ons biedt tot de verhalen die we over ons verleden kunnen reconstrueren.”

In een uitgebreid artikel zoekt ze een antwoord op de volgende vragen:
Hoe waarborgen we dan dat stukken die relevant zijn voor de toekomstige (muziek)praktijk en de cultuurgeschiedschrijving niet verloren gaan?
Wie gaan selecteren, en hoe wordt geselecteerd?

Worden de selectiecriteria bepaald op basis van het toekomstig gebruik door de muziekpraktijk of wordt daarin ook de relevantie van stukken voor het toekomstig cultuurhistorisch onderzoek meegenomen?
Wat is de wetenschappelijke en culturele relevantie van het materiaal en welk type verhalen kunnen we vertellen met behulp van het materiaal in het MCO-archief, die rechtvaardigen dat dit archief behouden blijft en dat er een realistisch budget beschikbaar komt zodat zorgvuldig kan worden geselecteerd?

Download het artikel